Nu ik  een paar keer bij dit filiaal van Gramedia geweest ben weet ik mijn weg te vinden en dat is rechtstreeks naar lantai 2, de afdeling boeken. Op lantai 1 worden zaken zoals kantoorartikelen  en kinderspeelgoed verkocht. Op die 2e etage is het vrij druk, zeker gezien het feit dat het Indonesische volk eigenlijk niet leest. Hier lezen ze dus wel, maar bij de kassa is het akelig stil, op zacht geneurie na, het bekende Indonesische volkswijsje "Lagi tidak punya duit"  De winkel is groot maar overzichtelijk, hoge boekenkasten aan de wanden lage in de verkoopruimte en daartussen tafeltjes met boeken die onder de aandacht gebracht worden en de koopjes, want ook op Java geldt: yang penting : murah. Eigenlijk precies zoals in het Westen. Het opvallende is dat het publiek uit meer dan 50% uit dames bestaat, jonge dames nog wel. Heel opvallend in een hanenwereld als Indonesia nu eenmaal is. Veel van deze meisjes hangen de Islam aan, gezien de grote aantallen kerudung (horden) die men daar ziet. Veel van deze gesluierde verborgen schoonheden zijn te vinden in de hoek "Agama" met 10-tallen meters lectuur over het " ware geloof", deze hoek neemt zeker 20 % van de etage in beslag, en schijnt veel over de Islam te vertellen te zijn. Deze afdeling heeft mijn interesse niet, de dames die daar boeken aan het bestuderen zijn kijken niet op of om, wat wel het geval is op de andere afdelingen. De lichaamstaal van de cewek in Indonesia is er een vol humor, ze zijn malu, liever gezegd ze spelen malu. Zo te zien zijn ze diep in hun boeken verzonken maar een nadere bestudering leert dat die ogen in een hoek van 90° vluchtig opkijken om toch even die orang bule te zien, zoveel zijn daar niet van in Solo, zeker niet in een boekwinkel, verder niets, maar wacht tot je voorbij bent, maak dan even een draai met het hoofd ommewaarts, een brede lach om de lippen en je kijkt in een vrolijke muka Indo met brede smile en bijna open mond. Hello Mbak, hello Mister, bisa bicara bahasa Indonesia ? Coba aja, met weer die gulle gratis lach. Dan komt het bekende Indo tanya-jawab spelletje, Sudah berapa lama di indo? Sudah pintar bahasa Indo, tinggal di mana ? en dan het belangrijkste: Sudah kawin? hetgeen natuurlijk beantwoord moet worden met belum, nog niet, want zeg je dat je niet getrouwd bent op ruim 50 jarige leeftijd dan zitten er wat steekjes los. Een heel dramatische is “cerai mati” maar daarvoor moet je echt in de juiste stemming wezen. Bij het uitspreken van het woord “belum” zie je ogen schitteren, en alles aan het meisje wijst erop dat ze een snelle kansberekening maakt, die vooral wordt ingegeven door het feit: Orang Barat, banyak duit. Begint ze daarna je aan te raken dan heeft men allicht met een vrouw van lichtere zeden van doen en kan je die kans waarnemen, trouwens het gebeurt maar al te vaak dat de dame in kwestie dit buitenkansje zelf probeert waar te nemen, daar kunnen ze zeer opdringerig in zijn. Voor een paar 10-duizend gemakkelijk te verdienen rupiah zijn de dames voor veel in. Het zijn dan wel de heren in Indonesia die de reputatie hebben van notoire vreemdgangers en willen de dames zich daarbij heel erg graag in een slachtofferrol wurmen, maar iets lekkers laten dit vrouwvolk zich niet gaarne ontglippen.

Ik schrik op uit mijn mijmeringen en zie dat de dame in kwestie een nogal plomp en onduidelijk figuur heeft en pasti “ kurang laku” . Ik mompel “Maaf Mbak”,  maak een lichte buiging en vervolg mijn weg door de toko buku. Opvallend is dat het op een paar punten erg druk is, dat is bij de tijdschriften, hier worden buitenlandse tijdschriften verkocht en daarmee is Gramedia de enige in Solo. Ook is het druk bij de lagu-2 en musik, er worden in Indonesia boekjes verkocht met de tekst en muziek van de laatste hits en zie je daar duidelijk jongeren het één en ander uit het hoofd leren. De boeken aldaar zien er verdacht beduimeld uit. Een andere afdeling waar de gang gevuld is met een macet aan jongedames is daar waar de boeken over “psikologi”  zijn gesitueerd. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat daar door de meiden geprobeerd wordt de dwalingen der mannelijke geest te ontwarren.  Van Mami hebben ze allen gehoord dat de kaum laki-2 niet meer zijn dan binatang en buaya darat. Zij vragen zij zich af waarom zij zich tot zulk ongedierte zo aangetrokken voelen.

Tudehpoin, ik was hier gekomen om boeken te kopen en dat heb ik gedaan,  mijn keuze viel op de volgende titels: “Sastra-Pra Antologi Indonesia Tempo Doeloe”, dit boek bestaat uit een verzameling verhalen geschreven aan het begin van de 20ste eeuw door schrijvers met de namen : F Wiggers, G. Francis, Tio Ie Soei, F. Pengemanann en H Kommer en is samengesteld door Pramoedya Ananta Toer (Uitgever Lentera Dipantara, Februari 2003, 411 pagina’s, prijs Rp 40.000) Het boek bevat de volgende verhalen : F Wiggers -  “Soerapati” – (Bagian keenam dari: “Dari Boedak Sampe Djadi Radja"), Tio Ie Soei - "Pieter Elberveld" - (Satoe Kedjadian jang Betoel di Betawi) F.D.J. Pengemanann - "Tjerita Rossina" en "Tjerita Si Tjonat",  G. Francis "Tjerita Njai Dasima", en H. Kommer -  "Tjerita Kong Hong Nio" en "Tjerita Nji Paina". Het bijzondere aan deze verhalen is dat ze allemaal in het Pasar Maleis geschreven zijn en in dit boek is de originele tekst in de ejaan lama, oude spelling, opgenomen. Het boek begint met een kritiek op het invoeren van de nieuwe speling in 1970, een feit dat niet anders gezien kan worden als een Javanisasi van de oude Bahasa Melayu. Er is sinds die tijd ook een scheiding ontstaan tussen de taal van Malaysia en Indonesia, men leest elkanders boeken niet meer, iets dat voorheen wel het geval was. Men ging in die javanisasi zelfs zover dat het grote opperhoofd van de Orde Baru, die de nieuwe spelling invoerde, de OE in zijn naam in een U veranderde, Suharto dus. Daarna volgt een korte omschrijving van de carrières van de auteurs. En dan de verhalen, wat is dat smullen. Ik heb altijd moeite gehad om de oude spelling van het Maleis te lezen en begon ik nogal langzaam. Doch zit je eenmaal “ in” de verhalen begrijp je volledig waarom de Nederlanders aan het begin van de 20’ste eeuw het Pasar-Maleis invoerden als Lingua Franca in de archipel, overigens dat was de taal al sinds eeuwen. Doch kwam aan het begin van de 20^ste eeuw tot grote bloei door de stimulans, die door de Nederlanders gegeven werd, het schrijven van literatuur nam een grote vlucht, lezen werd populair. Veel van genoemde verhalen verschenen als feuilleton in de kranten en werden door velen gelezen. Rijke mensen die nog niet konden lezen hadden mensen in dienst die de krant voorlazen. Ik merkte dat ik na het eerste verhaal volledig in de ban van deze taal geraakte, juist door zijn eenvoud en is het moderne bahasa Indonesia knap ingewikkeld hiermee vergeleken. De verhalen zijn echte volksverhalen, we krijgen een goede indruk van het leven van de gewone man in desa en kampung, sommige verhalen spelen in de geschiedenis. Kortom een fantastische blik in het leven te Indonesia aan het begin van de 20^ste eeuw.  Wat helemaal buitengewoon is zijn de noten aan het eind van het boek, van vele woorden wordt de etymologie gegeven en dat is  wel nodig, veel woorden zijn een aangename puzzel, doch sommig woordgebruik is verdwenen. De lijst bestaat uit woorden die uit het Arabisch, Nederlands, Chinees, Engels, Betawi, Javaans, Latijn, Moluks, Portugees, Frans, Sundanees en het Sanskriet komen. Ik heb er weer een paar dingen uit geleerd. Om enkele voorbeelden te noemen: het woord Minggu, vroeger geschreven als Mingoe uit het Portugees komt en is afgeleid van Domingo = Tuhan, Ari Mingoe = de dag van God, zo is Sabtu afgeleid van Sabbat. Dit was echt nieuw voor mij. Verder is het woord Kelinci afgeleid van het Nederlandse konijntje, een woord als mandur, vroeger Mandor, komt van Commandeur. Heel leuk vond ik het woord Pasmat. Ik ben een verzameling oude woorden die “geld” betekenen aan het opbouwen, daar zijn er erg veel van in Indonesia met al zijn dialecten en rijke handelstraditie met vele soorten, vaak buitenlands, geld. Pasmat is kort voor Spaanse mat, een geldstuk, de real d’ocho, of 8 realen uit Spaans Zuid Amerika, het zelfde geld waar de Zilvervloot zo vol mee zat. Dit geldstuk, wat het eigenlijk niet was, maar een gestempeld stuk zilver met een bepaald gewicht, real is een gewicht voor edele metalen. De reaal werd tussen de 16^e en 18^de eeuw in Indië gebruikt en heette bij de Inlander ook wel de Real Batu, door zijn gelijkenis met een steen. Ook vindt men vele namen van oude maten en gewichten, die van pas komen bij het lezen van oude verhalen, want wie weet nog wat een “paal” is (ong.1,5 kilometer afhankelijk van de streek) of de Sundaneze oppervlakte maat Tumbak gelijk aan 14 m². Dan de windrichtingen in het oude Maleis, die men nog veel tegenkomt in straat- en plaatsnamen. Deze zijn Lor voor Noord, Kidul voor Zuid, Wetan voor Oost en Kulon voor West. Echter dit is geen resensi die ik aan het schrijven ben en evenmin een uittreksel. Dus vervolg ik vlug met mijn andere aankopen.

Ik ben een liefhebber van geschiedenis, de geschiedenis van het gebied dat nu Indonesia heet wel te verstaan. Als ik boeken koop gaan deze meestal over geschiedenis, alleen voor taal maak ik een uitzondering. Tot mijn grote genoegen vond ik “Sumber-sumber asli sejarah Jakarta” door Adolf Heuken SJ. De naam van de schrijver kende ik al, een Duitse jezuïetenpater die al eeuwen in Indonesia woont en veel boeken op zijn naam heeft staan, onder andere een Duits – Indonesisch woordenboek en veel theologische werken,allemaal in het bahasa Indonesia, echter ook veel boeken over de geschiedenis van Jakarta, hij is een erkend specialist op dit gebied. Ik was echt blij dat ik dit vond. Dit zijn drie delen op schoolboekjesformaat,  Uitgever Yayasan Cipta Loka Caraka, de deeltjes zijn 120 tot 145 pagina’s dik en kosten Rp 30.000 voor deel 1, de andere delen Rp 35.000.

De delen zijn:

Jilid 1  Dokumen-dokumen sejarah Jakarta sampai dengan akhir abad ke-16

Jilid II  Dokumen-dokumen Sejarah Jakarta dari kedatangan kapal pertama Belanda (1596) sampai dengan tahun 1619

Jilid III Sumber-sumber sejarah pada dasawarsa pertama kota Batavia (1619 – 1630) dan kutipan dari karya sastra Indonesia menyangkut awal mula Jakarta.

Wat móóóói deze boekjes, vol met geschriften over de eerste Westerse contacten in Indonesia in het Sanskriet, oud Javaans (Kawi), Sundanees, Chinees, Portugees, Engels, Nederlands, Latijn en Duits. Alle met minimaal een transscriptie in het bahasa Indonesia, soms ook in het engels, alles verluchtigd met bijzondere afbeeldingen, vooral plattegronden. Sjonge-jonge wat een genot. Verschillende geschriften uit deel II en III kende ik min of meer, zeker de Nederlandse. Echter deel 1 over de Portugese aanwezigheid was helemaal nieuw voor me, daar ik praktisch niets gelezen heb over de Portugese aanwezigheid in Indonesia, er ging echt een “Nieuwe Wereld” voor mij open. Enige schrijvers van deze zeer oude verhalen kende ik al, daar ik wel eens iets over munten publiceer waren mij uittreksels van het werk van Tomé Pires, bekend, uit de “Suma Oriental “een boek over de vroegere handel in dit gebied en uiteraard het geldgebruik. Ook het werkuit China van Chau-Ju-Kua met de titel “ Chu-fan-chi”, dat over de handel en wandel van de Chinezen gedurende de 12^e en 13^e eeuw in de Indonesische archipel gaat. Zoals ik al vertelde ben ik hiero geen resensi aan het schrijven, ik heb de boeken pas in huis. Als ik nieuwe boeken heb gekocht, zit ik dagen kriskras door elkaar te lezen, hou ze op hun kop en probeer ze van achter naar voren en diagonaal. Als dit proces is afgelopen en ik de tijd heb dan kies ik de daarbij geschikte boeken om te gaan lezen en lees ze dan in 1 keer uit. Met de komst van Gramedia Toko Buku naar Solo heb ik er een nieuwe hobby bij, het lezen van boeken in het bahasa Indonesia. Een goedkope hobby vergeleken met het lezen in het Nederlands, voor bovengenoemde vier boeken betaalde ik omgerekend 14 euro, geen geld als je ziet wat je er voor krijgt. De kwaliteit als drukwerk van het Tempo Doeloe boek is zeer goed, de andere minder, maar wah heef?…… even ja ik hoor wat…sayààààng … Aya naon neng?….sori ik wordt geroepen…bobo yu..bobo ? sekarang ? ya ayo… mijn excuses hoor ik zit te lang achter me kibor en wordt ik in een andere ruimte verlangd, pasti gatal lagi, is ook altijd wat met die dames hiero…....daaaaah…. Londoh